SBTI Neden "Doğru" Hissettiriyor? Psikolojik Açıklama

"Dışarıdan umursamıyor gibi görünüyorsun ama kafanın içinde bu 7/24 devam eden bir drama dizisi."

Bu cümleye ilk tepkiniz ne oldu? Muhtemelen "bu tam anlamıyla benim" gibi bir şey. Sanki ruhunuza özel yazılmış gibi hissediyorsunuz. Ancak olay şu: Bu cümleyi rastgele 100 kişiye gösterseniz, en az 80 tanesi tamamen aynı şekilde tepki verir.

Bu, adını 19. yüzyıl şovmeni P.T.'den alan Barnum Etkisi'dir. Barnum'un "her dakika bir enayi doğuyor" dediği bildirildi. Psikolog Paul Meehl, 1956'da iyi belgelenmiş bir fenomeni tanımlamak için bu ismi ödünç aldı: İnsanlar belirsiz, genel kişilik tanımlarını kendilerinin benzersiz derecede doğru tasvirleri olarak kabul etme eğilimindedirler.

SBTI'nin tür tanımları iyi yazılmıştır — Ölü Olan'ın havası Lider'inkine hiç benzemez ve Sersemletici'nin okuması Yoksul Olan'dan tamamen farklıdır. Ancak herhangi bir tanımlamadaki temel duygusal ritimleri izole ederseniz, hepsi aynı bölgeyi hedef alır: evrensel iç çelişkiler.

"Her şeyi anlamış gibi görünüyorsunuz ama bazen öylece oturup hiçbir şeye bakmıyorsunuz." "Ne yapman gerektiğini biliyorsun ama kendini bunu yapmaya zorlayamazsın." "Grup içinde en yüksek sesle gülersin ama yalnızken en sessiz olan sensin." Bunlar kişisel hissettiriyor çünkü neredeyse her insanın bir dereceye kadar deneyimlediği duygusal durumları tanımlıyorlar.

Psikolojik deneyler bunu defalarca doğruladı: Deneklere "bu açıklama SİZİN test sonuçlarınıza göre size özel yazıldı" dendiğinde, her iki grup da tamamen aynı metni okusa bile, "bu sizin için yazılmış rastgele bir açıklama" söylenen kontrol grubuna göre bunun doğruluğunu önemli ölçüde daha yüksek derecelendirdiler. SBTI test akışı (soruları yanıtlama, hesaplamayı bekleme, sonucu açıklama) her adımda bu "sizin için kişiselleştirilmiş" beklentisini güçlendirir. Dürüstçe yanıt vermek için beş dakika harcadınız, dolayısıyla beyniniz doğal olarak anlamlı bir sonuç bekliyor.

SHIT (Dünyadan Nefret Eden) olduğunuzu varsayalım ve açıklama şunları içeriyor: "Her şey hakkında saçma sapan konuşuyor, sonra da bütün gece sessizce uyanık kalıp ortalığı düzeltiyor." Yakın geçmişinizde zihinsel olarak gezinmeye başlarsınız. Geçen hafta bir projeden mutlaka şikayetçi oldunuz ve yine de onu düzelttiniz. Geçen ay bütün gün bağırıp çağırdın ama yine de zamanında teslim ettin. Bu konu hakkında ne kadar çok düşünürseniz, o kadar çok kanıt birikiyor; bu esrarengiz derecede doğru.

Hatırlamadığınız şey: Önceki hafta hiçbir şeyden şikayet etmediniz. Sessizce işini yaptın. Ayrıca geçen ay gerçekten bir karmaşadan uzaklaşıp başkasının bununla ilgilenmesine izin verdiğiniz zamanı da unuttunuz.

Bu doğrulama yanlılığıdır: Beynin, zaten inandığınız şeyi doğrulayan bilgileri arama, yorumlama ve hatırlama yönündeki yerleşik eğilimi ve bununla çelişen bilgileri küçümseme veya görmezden gelme eğilimi. Bu bilişsel kısayol her yerdedir; burçlar, el falı okumaları, kişilik testleri. Birisine bir sonuç verdiğinizde, beyni otomatik olarak bunu destekleyecek bir örnek oluşturmaya başlar.

Önemli nokta: Bu önyargı duygusal yatırımla orantılıdır. Sonuca çok az baktığınızda, doğrulama yanlılığının hafif kaldığını görürsünüz. Ancak soruları yanıtlamak için beş dakikanızı dikkatlice yanıtlarsanız, sonucun yüklenmesini sabırsızlıkla beklerseniz ve ardından iyi hazırlanmış bir kişilik portresi okursanız duygusal yatırımınız zaten yüksektir ve önyargı maksimum güce ulaşır.

SBTI'nin tasarımı doğal olarak bu etkiyi en üst düzeye çıkarır. Test akışının kendisi bir "duygusal ısınma rampası"dır: başlangıçtaki meraktan, her sorunun derinleşen katılımına ve doruk noktasına ulaşan sonuca kadar. Tür açıklamasını okuduğunuzda beyniniz hazır ve onaylamaya hazır hale gelmiş demektir.

SBTI kişilik testinin geleneksel değerlendirmelerden en çok ayrıldığı nokta burasıdır ve "doğru hissetmenin" ardındaki temel silahtır.

Standart bir psikoloji kişilik tanımı şu şekildedir: "İç gözlem yapma eğilimi gösteriyorsunuz ve belirli sosyal bağlamlarda geri çekilme davranışları gösterebiliyorsunuz." Nesnel. Doğru. Pislik kadar sıkıcı.

SBTI aynı fikri şu şekilde yazardı: "Siz sabahın 3'ünde uyanık olup tavana bakıp her şeyin amacının ne olduğunu merak eden, sonra da yarın işi olduğunu hatırlayan kişisiniz."

Her iki cümle de aynı özelliği anlatıyor. Ama ilki başınızı sallamanızı sağlar. İkincisi göğsünüzün sıkışmasını sağlar. Fark? SBTI'nin açıklamaları doğrudan duygusal hafızanıza dokunur. "İç gözlem yapma eğilimindesin" demiyor. Üzerinde "Saat 3, tavan, varoluşsal korku" yazıyor; öyle spesifik bir görüntü ki muhtemelen bunu en son ne zaman yaptığınızı hatırlayabilirsiniz.

Psikolojide duygulanım buluşsal yöntemi adı verilen bir kavram vardır: İnsanlar bir şeyi yargılamak istediğinde ("bu test doğru mu?" gibi), genellikle bunun üzerinde mantıksal bir mantık yürütmezler. Bunun yerine, o şeyin onlara o anda verdiği duygu ile hareket ederler. Açıklamayı okumak sizi "görülmüş" hissettiriyorsa (bu duygu Barnum etkisi ve onaylama yanlılığı tarafından desteklense bile), kararınız "doğru"ya doğru kayacaktır.

SBTI'nin açıklamaları, soyut özellik etiketleri yerine büyük ölçüde belirli duygusal sahnelere yatırım yapar. Ölü Olan'ın tanımı size "motivasyonunuz olmayabilir" demiyor. "Alarmınız çaldı, ertele tuşuna bastınız ve sonra kırk dakikayı neden kalkmanız gerektiğini düşünerek yatakta geçirdiniz" diyor. Her tür, özel günlüğünüzden bir alıntı gibi görünür; sizi gerçekten tanıdığı için değil, evrensel olarak insan olan duygusal dilimleri hedef aldığı için.

Şu ana kadar tartışılan her şey bireysel psikolojiydi. Ancak SBTI'nin "doğruluğu" güçlü bir harici güçlendiriciye sahiptir: sosyal geri bildirim döngüleri.

Sonucunuzu yayınlarsınız. Arkadaşlar cevap veriyor. Yanıtlar genellikle şu ifadenin bir versiyonudur: "İşte bu sensin!" "Bu tam anlamıyla sensin." Birisi nadiren "aslında bu sana hiç benzemiyor" diyecektir. Neden?

Öncelikle, arkadaşlarınız da Barnum etkisine maruz kalıyor. SBTI açıklamaları, arkadaşlarınızın bunları okuyup "evet, bu tarza uygun" diye düşünmesine neden olacak kadar geniştir. Bunun nedeni mutlaka özellikle eşleştiğiniz için değil, açıklamalar bir dereceye kadar çoğu insanın portresi olduğu için.

İkincisi, sosyal bağlamlarda olumluluk eğilimi vardır. Birisi bir test sonucu yayınladığında ve açıkça etkileşime geçmeye çalıştığında, çoğu insan "Bunun seni hiç tanımladığını sanmıyorum" gibi soğuk su dökmek yerine "haha bu çok doğru" diyecektir. Bu sahtekârlık değil, temel sosyal yağlamadır. Eğlence bağlamında, aslında hiç kimse test sonucunuz ile gerçek kişiliğiniz arasındaki uyumu denetlemiyor.

Üçüncü ve en önemlisi: sosyal onay, kendi inancınızı güçlendirir. Psikolojideki "fikir birliği etkisi", etrafınızdaki insanlar bir karara katıldığında, o karara olan güveninizin önemli ölçüde arttığını gösterir - fikir birliğinin kendisi sıfır bilgi değeri taşısa bile. Üç arkadaşınızın "işte bu kadar" demesi, on dakikalık kendi düşüncenizden daha ikna edicidir.

Döngü şöyle devam eder: Doğru olduğunu hissedersiniz → paylaşırsınız → arkadaşlarınız doğru olduğunu onaylar → daha da emin olursunuz → daha fazla kişi bunu görür ve teste girer → onlar da bunun doğru olduğunu hissederler → ve bu şekilde devam eder. Bu yalnızca bir paylaşım döngüsü değil, aynı zamanda bir "doğruluk yanılsaması" güçlendirme döngüsü.

Çoğu insanın gözden kaçırdığı daha derin bir mekanizma var: test sırasında zaten yansıtma yapıyordunuz.

Psikolog Carl Rogers, "gerçek benlik" ile "ideal benlik" arasında ayrım yaptı. Çoğu kişi kişilik testlerine girdiğinde, ne tamamen gerçek benliği ne de tamamen ideal benliği olarak yanıt verir, ancak ikisinin arasında bir şey olarak yanıt verir; uzlaşılmış bir versiyon, "muhtemelen kim olduğumu düşünüyorum" benliği.

Örneğin: SBTI öz saygının istikrarı hakkında bir soru sorduğunda, diğer insanların görüşlerinden kolayca sarsıldığınızı içten içe biliyor olabilirsiniz. Ama son zamanlarda daha iyiye gittiğinizi "hissediyorsunuz", bu yüzden orta-yüksek seçeneği seçiyorsunuz. Bu seçim gerçek durumunuzu yansıtmaz; öz anlatınızı, şu anda yazmakta olduğunuz versiyonunuzu yansıtır.

Sonuç ortaya çıktığında ve tür açıklaması bu ara versiyonla uyumlu olduğunda, elbette öyle olur. Cevaplarınız zaten ona yöneliyordu. Bu hizalama "test doğrudur" değildir. "Cevap verirken sonucu bu yöne ittiniz." Aynanın yüzünüzü ortaya çıkardığını sanıyorsunuz, ancak aslında önce bir poz verdiniz ve ayna sadece pozu aslına sadık bir şekilde yansıttı.

Bu, SBTI sonuçlarını değersiz yapmaz. Tam tersi; öz anlatınızın kendisi değerli bir bilgidir. Kendinizi Ölü Olan yerine Denetleyici olarak tanımlamanız, mevcut psikolojik durumunuz ve arzularınız hakkında gerçek bir şeyler söylüyor. Bu açıdan bakıldığında, SBTI'nın ölçtüğü şey "kim olduğunuz" değil, "kim olduğunuzu düşündüğünüz" olabilir ve bazen ikinci şey birincisinden daha önemlidir.

Bu noktada şunu düşünebilirsiniz: Yani SBTI, insanları anlaşıldıklarını hissetmeleri için kandırmak için bilişsel önyargılardan yararlanan bir testten başka bir şey değil mi?

Evet ve hayır.

Evet, Barnum etkisine, onay önyargısına, duygusal yankıya ve sosyal onaya etki ediyor. Ancak bu, SBTI'ye özgü bir kusur değildir; her kişilik testi bu etkilerden bir dereceye kadar yararlanır. MBTI, Enneagram, hatta burçlar. "Doğru hissetmek" her zaman benzer bilişsel mekanizmalar tarafından desteklenir. Bu herhangi bir testte eksiklik değildir; insan beyni böyle çalışır.

Hayır, SBTI'yi "hile" olarak adlandırmak çok sert olur. Asla bilimsel bir araç olduğunu iddia etmedi. Konumlandırması her zaman "yapılandırılmış kişilik eğlencesi" olmuştur - anahtar kelime: eğlence. Bu öncül altında, "doğruluk" hiçbir zaman onun temel değer teklifi olmadı. Değeri, size düşünmeniz ve kendinizi ifade etmeniz için ilginç bir çerçeve sunmasıdır - bu çerçeve, sıkı psikometrik incelemelerden geçemese bile.

Daha yararlı bir bakış açısı: Bu mekanizmaları bilmek, SBTI'den daha az değil, DAHA FAZLA yararlanmanıza olanak tanır. Bir dahaki sefere bir sonuç aldığınızda kendinize şunu sorun: "Bu açıklama neden doğru geliyor? Gerçekten benimle ilgili bir şeyi yakaladığı için mi, yoksa onaylama önyargımı tetiklediği için mi? Cevap verirken bilinçsizce bir karakteri mi oynuyordum?" Bu düşünceler dört harfli herhangi bir koddan daha değerlidir.

Günün sonunda, kişilik testleri (ister MBTI ister SBTI) verdikleri yanıtlar nedeniyle değerli değildir. Değerlidirler çünkü sizi birkaç dakikanızı gerçekten "Ben nasıl bir insanım?" sorusu üzerine düşünmeye zorlarlar. Bu düşünme süreci tek başına herhangi bir sonuçtan daha önemlidir.